Nhà sập có lỗi của chính quyền

Một căn nhà năm tầng ở Hà Nội đã đổ sập, một cănkhác lún nứt và có nguy cơ sập đổ, nhiều nhà ở TP.HCM cũng nghiêng ngả.PGS.TS Trần Chủng - nguyên cục trưởng Cục Giám định nhà nước về chấtlượng công trình xây dựng - nói rằng đây không phải là chuyện lạ.

 

Căn nhà số 226 Chu Văn An, P.26, Q.Bình Thạnh, TP.HCM (giữa) bị nghiêng hẳn sang một bên - Ảnh: MINH ĐỨC

Ông Chủng cho rằng trước khi nghĩ đến nguyên nhân khách quan như động đất , khai thác nước ngầm... hãy nghĩ đến lỗi của conngười, nhất là của những người quản lý. Ông Chủng nói:

- Có ba lý do dẫn đến tình trạng nhà bị lún sập.

Thứ nhất, những người có tiền xây nhà chưa ý thức đượcviệc xây nhà, công trình là những công việc đòi hỏi có năng lực kỹthuật. Một công trình xây lên nằm trong mối tương tác với địa chất ở đó, với môi trường như gió, bão, nhiệt và tương tác với những công trìnhxung quanh. Vì vậy, nó cần kiến thức về mặt chuyên môn.

Thứ hai, trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Quản lý ở đây không phải là chuyện dân xây nhà thì anh cấp cho người ta cái giấyphép, mà phải quản lý về mặt kỹ thuật nữa. Nghĩa là khi dân muốn xâydựng mới, muốn cải tạo, sửa chữa thì phải xin phép. Mà xin phép thìchính quyền phải hướng dẫn họ cách thức thực hiện: khảo sát địa chất thế nào, chọn thiết kế, thi công ra sao... Người ta cứ bảo sinh ra nhiềuchuyện như vậy là hành dân. Tôi cho rằng không phải, làm kỹ như vậy thìđó là trách nhiệm với dân, quan trọng là thực hiện thế nào, làm theokiểu hướng dẫn, giúp đỡ dân hay hành dân là do người thực hiện, là lỗicủa chính quyền.

Nguyên nhân thứ ba mới đến khách quan như động đất, tải trọng, tác động bên ngoài...

Xây nhà phải tính đến quy hoạch

* Một số người nêu ý kiến rằng việc khai thác nướcngầm quá tải ở Hà Nội, TP.HCM trong thời gian dài cũng làm tiềm ẩn nguycơ rất lớn tới chất lượng công trình xây dựng?

PGS.TS Trần Chủng - Ảnh: L.KIÊN

- Sự lún sụt tại các đô thị lớn do khai thác nước ngầm là chuyện rấtnhiều quốc gia đã gặp phải. Ở Mexico bị lún hàng mét, Thái Lan cũng bịlún gần cả mét. Với Hà Nội, các nhà khoa học đánh giá rằng hằng năm sụtlún tới hàng chục phân. Sự sụt lún do khai thác nước ngầm cũng khá phứctạp, nó không tạo sụt lún đồng đều trên toàn bộ bề mặt mà gây nên nhữngcái phễu sụt lún. Tuy vậy, ở các nước khi xây dựng người ta đã tính toán được sự sụt lún đó và đưa ra các giải pháp về mặt kết cấu công trìnhtrong quá trình xây dựng.

* Còn một vấn đề nữa tại các đô thị lớn như Hà Nộivà TP.HCM là việc cho phép xây dựng nhiều tòa nhà chọc trời ngay trongnội thành mà không tính toán kỹ quy hoạch...

- Sự xuất hiện của những công trình lớn như vậy tronglòng đô thị trước hết gây quá tải về mặt hạ tầng. Vì vậy, mỗi khi quyếtđịnh có hay không cho phép xây dựng một công trình lớn người ta phải quy hoạch, xem xét và tính đến rất nhiều yếu tố. Nhưng hiện nay cái lo nhất như tôi vừa nói là người ta không tính đến sự quá tải của hạ tầng trênmột đơn vị diện tích.

Còn việc xây dựng một công trình lớn tất nhiên sẽ ảnhhưởng đến các công trình xung quanh. Làm nhà cao phải đào móng sâu, nếukhông có giải pháp kỹ thuật tốt sẽ tạo sự dịch chuyển của các lớp đất,kéo theo sự sụt lún của các công trình xung quanh.

Người ta có thể tính toán để khắc phục tình trạng nàybằng cách truyền tải xuống lớp đất cứng sâu 30-40m bởi các cọc khoannhồi, và xây tường vây đủ sâu, đủ bền vững để ngăn cách sự ảnh hưởng của công trình đó với các công trình bên cạnh.

Sự cố tòa nhà Pacific ở TP.HCM trước đây là một ví dụ,vì tường vây không ngăn được sự thẩm thấu nên nước chảy qua kéo theobùn, cát gây sụt lún công trình bên cạnh.

Tất nhiên, bài toán cho những công trình xây xen nhưvậy là rất phức tạp và giải pháp kỹ thuật sẽ làm tăng chi phí côngtrình. Vì vậy, người ta mới cần sự đi trước của quy hoạch và việc quảnlý nghiêm quy hoạch đó.

* Như vậy, quản lý quy hoạch, quản lý xây dựng dường như là nguyên nhân chủ yếu nhất?

- Thú thật, tôi không thể hiểu được rằng việc quy định ở địa điểm A chỉ được xây năm tầng, rồi người ta xây lên tám tầng mà nóikhông biết thì quá vô lý. Điều đó nói rằng chính quyền cơ sở ở đó quáyếu. Tôi nhớ điều 74 Luật xây dựng quy định rằng với công trình xây dựng ở tầm cỡ nào đều phải đặt biển báo ở vị trí dễ nhìn, dễ đọc, thể hiệnrằng công trình này tôi cải tạo hay xây mới, bao gồm bao nhiêu tầng, lúc nào làm, lúc nào xong, ai là chủ đầu tư, ai là người thi công...

Nếu công trình nào không có biển báo đó thì thanh trahoàn toàn có quyền xử phạt và yêu cầu họ đặt biển. Cái biển đó là để cho dân giám sát.

Pháp luật cũng quy định người dân làm nhà phải xinphép, rồi quy định rất rõ diện tích nào mới được xây và xây bao nhiêutầng, nhưng cứ ra phố là thấy những công trình người ta gọi là nhà siêumỏng, siêu méo vẫn xây, vẫn tồn tại.

Ở đây là lỗi của quản lý, lỗi của chính quyền đô thị.Không phải chúng ta không có quy định, không phải thiếu luật pháp, mà là chưa xây dựng được môi trường xã hội tôn trọng pháp luật với vai trògương mẫu, nghiêm khắc của chính quyền.

Tôi cứ nhớ mãi câu nói của nguyên thủ tướng Phan VănKhải với Hà Nội: Khi người ta đến xin cao thì ông bảo ông cho thấp, khingười ta đến xin thấp thì ông bảo ông cho cao. Đấy là cái kiểu quản lýthiếu công cụ và hành dân.

Chính quyền không nghiêm

* Liệu có sự xung đột nào giữa quy định của luậtpháp với nhu cầu của người dân, chẳng hạn như khu phố này quy định chỉđược xây ba tầng trong khi rất nhiều người dân cần xây năm tầng để ở,vậy nên mới nảy sinh vấn đề tiêu cực trong cấp phép xây dựng?

- Tất nhiên là có xung đột. Nhưng tôi nghĩ việc xâydựng một xã hội biết tuân thủ pháp luật thì phải có được các khung quyđịnh chuẩn. Tại sao phố này chỉ được xây ba tầng, tại sao phố kia chỉđược sơn màu xanh... Tất cả đều phải được quy hoạch chi tiết, giải thích rõ ràng, quản lý nghiêm khắc.

Tôi từng đọc một bài báo nói về quản lý đô thị ở thủ đô Campuchia, trong đó người ta quy định dãy phố đó chỉ được sơn một màutheo quy định, nhưng có ba nhà sơn màu khác, chính quyền đã xử lý bằngcách trao cho họ một thông điệp rằng nếu các anh sơn màu theo quy địnhthì các anh ở lại, còn nếu không thì mời các anh đi nơi khác. Vì vậy tại sao phải nói rằng quy hoạch đi trước, vì để người dân lựa chọn khônggian, địa điểm sống tương đối phù hợp với nhu cầu của mình.

* Nhưng chất lượng quy hoạch ở VN có đảm bảo để người dân lựa chọn theo nhu cầu của mình?

- Đương nhiên là quy hoạch của ta chưa đáp ứng đượcđiều này, quy hoạch chưa đi trước một bước. Cũng có nơi đã quy hoạch rồi nhưng quản lý lại không đảm bảo để quy hoạch đó được thực thi.

LÊ KIÊN - THU HÀ thực hiện

Mọi chuyện lại đi vào quên lãng?

* Ở hiện tượng nhà sập, nhà lún tại Hà Nội, với tất cả những nguyên nhân đã đề cập, ông có thể dự báo về nguy cơ sụp đổ sẽtiếp tục thế nào?

- Nguy cơ sụp đổ như vậy đang hiển hiện. Không phải bây giờ mới xảy ra, nó từng xảy ra ở TP.HCM, Long An, Quảng Ninh, Hà Nội... Chúng tôi đã nói rất mạnh mẽ, quyết liệt, chúng ta cũng xây dựng đượcnhiều quy định pháp luật rất chặt chẽ. Nhưng lỗi là ở sự thực hiện không nghiêm của chính quyền.

 Họ nên nhớ rằng một ngôi nhà sụp đổ thì không chỉ gâythiệt hại vật chất cho chính chủ ngôi nhà ấy, mà có thể gây thiệt hạivật chất, tính mạng của những người xung quanh và làm hoang mang cộngđồng. Nhưng tôi ngờ rằng sau vụ sập nhà ở đường Huỳnh Thúc Kháng thìcũng chỉ là những phản ứng kiểu “giật mình” trước vấn đề cũ, vài tuầnsau đó mọi chuyện lại đi vào quên lãng.

Muốn thật sự cải thiện tình hình, chúng ta cần mộtchính quyền kiên trì, bền bỉ, kiên quyết, nghiêm minh trong quản lý,hướng dẫn người dân để xây dựng một xã hội tôn trọng pháp luật.

Theo TTO